تعليل مخالف نص : آن است كه حكم به موجب علتى مخالف نص باشد ، مانند اين آيه كه از زبان شيطان مىگويد : أَنَا خَيْرٌ مِنْهُ خَلَقْتَنِي مِنْ نارٍ وَ خَلَقْتَهُ مِنْ طِينٍ ( أعراف / 12 ) ، پس از فرموده‌ى خداوند : اسْجُدُوا لِآدَمَ ( أعراف / 11 ) . تعنّت : تمسك به رأى و نظرى از روى عناد و به ناحق . تعوّذ : گفتن « أعوذ بالله من الشيطان الرجيم » . تغليب : ترجيح يكى از دو چيز بر ديگرى . برگزيدن يكى از دو لفظ بر ديگرى . در احكام عربى هرگاه در بين مدلول‌هاى آن‌ها رابطه يا اختلاطى باشد ، مانند لفظ ابوين كه مراد از آن پدر و مادر است . تفويت : سهل‌انگارى در اداى واجب موقت تا اين‌كه وقت شرعى آن سپرى شود . تقابل : هريك از دو دليل ، مدلول دليل ديگرى را نفى مىكند ، مانند تحليل و تحريم ، تعارض و تضاد . تغير زمان : از اسباب تبديل احكام اجتهادى در فقه اسلامى ، اختلاف اوضاع و احوال و شرايط زمانى با گذشته است كه بر اثر تغيير ضرورى اسلوب زندگى و فساد اخلاقى ، چاره‌اى جز تغيير احكام نيست . تغيير احكام : تغيير احكام به تبعيت از زمان ، مانند اجتهاد حضرت عمر رضى اللّه عنه در جلوگيرى از تقسيم زمين‌هاى عراق ، مصر و شام در بين مجاهدين كه خواستار تقسيم آن‌ها بودند و به ظواهر نصوص قرآن و سنت استناد مىكردند . تفسير به رأى : از قبيل اجتهاد است . اگر اجتهاد درست و به دور از هواى نفسانى و روش‌هاى فاسد باشد ، تفسير پسنديده است كه داراى چند شرط است : روايت صحيح از پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ، روايت صحابى كه در حكم مرفوع باشد ، استدلال به زبان عربى . تفسير مأثور : آن‌چه كه از قرآن يا سنت يا سخنان صحابه در تبيين مراد خداوند بيان شده است ، مانند وَ ما أَدْراكَ مَا الطَّارِقُ ( طارق / 2 ) ، النَّجْمُ الثَّاقِبُ ( طارق / 3 ) . تفسير محمود : تفسير صحابه و تابعين . تفسير مذموم : تفسير هواپرستان و بدعت‌گذاران .